Dziedzictwo UNESCO bliżej nas. Zakończył się projekt popularyzujący perebory

21 grudnia odbyła się ostatnia odsłona projektu „PEREBORY. ODSŁONY – popularyzacja niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO”, realizowanego przez Muzeum Południowego Podlasia w Białej Podlaskiej w latach 2024–2025. W wydarzeniu promowano książkę Agnieszki Mikszty, etnograf Muzeum Południowego Podlasia, poświęconą tradycyjnym wzorom tkackim znanym jako perebory.

Projekt obejmował przygotowanie wystawy czasowej, wydanie publikacji, digitalizację pereborów oraz uruchomienie strony internetowej perebory.pl. Strona pełni rolę repozytorium cyfrowego, udostępniając wzory pereborów do pobrania i wykorzystania w celach edukacyjnych, twórczych i naukowych. Integralną częścią projektu były cykliczne spotkania edukacyjne „ODSŁONY”, podczas których eksperci przybliżali tematykę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Perebory to tradycyjne ornamenty tkackie, wykonywane techniką wybierania na gładkim płótnie, stosowane do dekoracji spódnic, ręczników i koszul w regionach Podlasia, Polesia i Lubelszczyzny. Technika ta wywodzi się z osadnictwa rusińskiego i od 2016 roku znajduje się na krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Podczas finałowego spotkania prelekcje wygłosiły: dr hab. Katarzyna Smyk (UMCS, przewodnicząca Rady ds. niematerialnego dziedzictwa kulturowego przy MKiDN) oraz dr Beata Maksymiuk, przybliżając zagadnienia ochrony i kontekstu kulturowego pereborów. W imieniu prezydenta miasta głos zabrała Gabriela Kuc-Stefaniuk, składając życzenia świąteczne nawiązujące do tkackiej tradycji regionu. Autorka książki opowiedziała o historii pereborów, znaczeniu wzorów oraz miejscach, w których były tworzone.

Projekt był realizowany we współpracy z kilkoma muzeami, w tym w Chełmie, Krakowie, Olsztynie, Łodzi, Warszawie i we Włodawie, co umożliwiło zgromadzenie i digitalizację pereborów z różnych polskich kolekcji. Wzory zostały opracowane we współpracy z lokalnymi animatorami kultury, a uczestnicy wydarzenia mogli samodzielnie wykonać ozdoby choinkowe inspirowane tradycyjnymi motywami.

Inicjatywa otrzymała dofinansowanie z Funduszu Promocji Kultury Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz dotację celową Prezydenta Miasta Biała Podlaska. Projekt objęto patronatem Narodowego Instytutu Dziedzictwa oraz Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.

Muzeum Południowego Podlasia w Białej Podlaskiej, mieszczące się w dawnej rezydencji Radziwiłłów nieświeskich, zajmuje się gromadzeniem, ochroną i popularyzacją dóbr kultury materialnej i niematerialnej, w tym etnograficznych zbiorów regionalnych.