Z pasji i stoperów do legendy. Bieg Sapiehów świętuje 25 lat! Poznaj historię, od której wszystko się zaczęło

Kodeńscy biegacze zapewne już znają program tegorocznej, jubileuszowej edycji Biegu Sapiehów. Ale czy wiedzieliście, że ta słynna „kodeńska piętnastka” zaczęła się od pasji jednego maratończyka, garstki społeczników i trasy mierzonej… stoperem? Poznajcie niezwykłą historię biegu, który od 25 lat łączy sport, tradycję i lokalną dumę.

Początki z pasji i zaangażowania

Ponad 25 lat temu, pasjonat długodystansowego biegania, mulitmaratończyk Jan Kulbaczyński z Kodnia postanowił w swojej rodzinnej miejscowości zorganizować bieg. Do udziału w zawodach zaprosił koleżanki i kolegów, znajomych ze wspólnych startów różnych tras biegowych. Impreza została zgłoszona również do kalendarza imprez biegowych Polskiego Stowarzyszenia Biegów.

Do ówczesnego wójta Ryszarda Zania zgłosili się znani działacze sportowi z LZS Tadeusz Maziejuk i Andrzej Kołpak. To oni gorąco namawiali wójta do pomocy w organizacji biegu. Na kolejnym spotkaniu, już w znacznie szerszym gronie, zapadła decyzja o organizacji w Kodniu biegu. Wyznaczona została 15 kilometrowa trasa, wtedy również śp. ojciec Stanisław Wódz OMI, zaproponował nazwę imprezy- Bieg Sapiehów. Wysiłek organizacyjny mocno wsparli wspomniani wyżej działacze sportowi, którym pomogli pracownicy AWF w Białej Podlaskiej, Tadeusz Konarski, Krzysztof Wróbel, Krzysztof Piech.

W składzie Komitetu Organizacyjnego I Biegu Sapiehów znaleźli się: Dominik Nazaruk- przewodniczący, członkowie: Ryszard Zań- Wójt Gminy Kodeń, o. Stanisław Wódz OMI- superior klasztoru Ojców Oblatów w Kodniu, ks. Dariusz Parafiniuk z Białej Podlaskiej (Chrześcijańskie Stowarzyszenie Sportowe „Bonum”, Józef Tymoszuk radny z Kodnia, Agnieszka Nowacka kierownik GOK w Kodniu, Regionalne Zrzeszenie LZS reprezentowali Tadeusz Maziejuk i Andrzej Kołpak, ze szkoły w Kodniu Andrzej Kulupa- dyrektor Gimnazjum oraz Jacek Malarski- dyrektor Szkoły Podstawowej, a także nauczyciele wychowania fizycznego Anna Krawczyk, Elżbieta Kulupa, Wiesław Romanowicz, Marek Samociuk, Zbigniew Kotkowski z Białej Podlaskiej- pierwszy dyrektor Biegu Sapiehów.

Pierwszy Bieg Sapiehów

Pierwszy Bieg Sapiehów odbył się w sobotę. 19 sierpnia 2000 roku. Na starcie znalazło się 67 zawodników, w tym dwóch uczestników na wózkach inwalidzkich. Bieg od początku miał obsadę międzynarodową- wystartowało w nim bowiem 10 zawodników zagranicznych (Białoruś, Rosja, Ukraina).

Pierwszym zwycięzcą Biegu Sapiehów został Juliusz Ziółkowski z Siedlec (MKS „Pogoń” Siedlce), z czasem 00:47:29. Kolejne miejsca na podium zajęli Białorusini- Aleksander Lubachenka z Brześcia i Władimir Duchowicz z Mińska.

W kategorii open kobiet tryumfowała Natalia Krawiec (Mińsk, Białoruś). czas 00:58:11. Druga była Krystyna Igras z Chełma, trzecia Urszula Szokalska (Nowy Prażmów).

Najszybciej do mety na wózku dojechał Bogdan Król z Ornety („Start” Elbląg), z czasem 00:40:13.

Wśród startujących byli również zawodnicy z Kodnia. Jan Kulbaczyński zajął 17. miejsce, Tomasz Piskorz 43., wśród kobiet Katarzyna Pracz była 56. (V miejsce w open kobiet). Najstarszym uczestnikiem pierwszej edycji biegu był urodzony w 1930 roku Bogdan Radwański z Białej Podlaskiej, a najmłodszym- wspomniana wyżej Katarzyna Pracz, rocznik 1984.

Budżet pierwszego biegu wyniósł 3900 zł, w tym opłata startowa w wysokości 5 zł. Oprócz medali i pucharów (6 pucharów, w tym po trzy za miejsca na podium oraz dla Jana Kulbaczyńskiego od Towarzystwa Przyjaciół Kodnia i Katarzyny Pracz- najmłodszego uczestnika zawodów), ufundowano nagrody rzeczowe dla najlepszych zawodników.

Kolejne lata i rozwój formuł

Kolejna edycja Biegu Sapiehów odbyła się 11 sierpnia 2001 roku, w ramach Dnia Sportu w Gminie Kodeń. Oprócz biegu głównego na dystansie 15 km, odbył się turniej piłki nożnej „Dzikich Drużyn” (obecnie pod nazwą Memoriał Józefa Tymoszuka) oraz indywidualny turniej w podnoszeniu ciężarka 17,5 kg. Pierwszy raz został rozegrany również bieg dla dzieci.

W II Biegu Sapiehów brało udział 85 uczestników, w tym dziewięć kobiet. Wśród startujących znaleźli się również zawodnicy niepełnosprawni, w tym dwoje na wózkach. W sumie na starcie stanęło 85 zawodników. Wygrali Białorusini, najszybszy Viktor Łomonosov z Brześcia z czasem 00:45:20, poprzedni tryumfator Juliusz Ziółkowski był trzeci. Wśród kobiet najszybsza była Małgorzata Muzyczuk z Bogdanki (01:07:06). Na wózku najszybciej do mety dotarł Grzegorz Osiak z Łukowa (reprezentujący „Start” Radom)- 00:47:56. Wśród sportowców niepełnosprawnych najszybszym okazał się Zdzisław Koziej z Lublina (01:02:40).

W III Biegu Sapiehów w 2002 roku wzięło udział już 124 zawodników, zwyciężyli Dariusz Kuzdra z Zamościa i Marta Czubska z Krosna.

Wspominając początki kodeńskiej imprezy biegowej, należy zaznaczyć, że czasy mierzone były ręcznie, przy pomocy stopera, w biurze zawodów, na biurkach rozkładano fiszki z nazwiskami i czasami poszczególnych zawodników, a pomiędzy metą i biurem stale kursował goniec zbierający aktualne dane.

Ludzie tworzący bieg

Warto wspomnieć o komentatorze zawodów, śp. Tadeuszu Maziejuku, oraz o biurze zawodów, którego pracownicy wykonywali bardzo dużą pracę organizacyjną. Byli to: Tadeusz Konarski, Krzysztof Wróbel, Agnieszka Nowacka, Henryka Kuniszyk, a potem Barbara Radecka, Wanda Kopczyńska i Iwona Hordyjewicz. Zawody sędziowali Andrzej Kołpak, Elżbieta Kulupa, Andrzej Kulupa, Wiesław Romanowicz, Marek Samociuk, Marian Kuzawski oraz Wiesław Witkowicz. 

Tak oto narodziła się w Kodniu impreza rangi międzynarodowej, której celem była przede wszystkim popularyzacja czynnego wypoczynku wśród dzieci i dorosłych, połączonego z poznaniem kultury regionu, zabytków, a nade wszystko nadbużańskiej przyrody Kodnia i okolic.

Od 2004 do dziś

Od piątej edycji biegu, w 2004 roku, ustalił się stały termin rozgrywania zawodów, a więc zawsze w pierwszą sobota sierpnia. Wtedy narodziła się również tradycja związana z biegiem- zabawa taneczna pod chmurką, wieczorem po biegu.

Markę biegu budowali również jego uczestnicy, a byli to m. in.: małżeństwo Leoncjusz i Wiera Stasiewicz reprezentujący KB Hajnówka, słynny „Ułan” Jan Niedźwiedzki z Warszawy, rok urodzenia 1926, czy też Halina Kiwerska (ur. 1947) z Sochaczewa, słynna „Parasolka”. 

W 2015 roku XVI Bieg Sapiehów miał wymiar szczególny, ponieważ po raz pierwszy odbywał się w formule czterech biegów w ramach Grand Prix Traktu Brzeskiego, czyli w Mińsku Mazowieckim, Białej Podlaskiej, Kodniu i na końcu w Siedlcach. Najszybciej do mety dobiegł Serhii Okseniuk z Ukrainy, z czasem 00:47:38. Wyprzedził dwóch Polaków- Przemysława Dąbrowskiego z Ostrołęki, czas 00:49:01 i ubiegłorocznego tryumfatora Bogusława Andrzejuka z Białegostoku, z czasem 00:49:03. W kategorii open kobiet kolejny raz zwyciężyła Izabela Trzaskalska z Terespola z czasem 00:57:42, wyprzedzając na mecie Annę Gosk z Białegostoku z czasem 00:56:06. Trzecia była Białorusinka Alla Yaskovitch z Dinamo Brest z czasem 00:58:20.

W kolejnym roku, w XVI Biegu Sapiehów wzięła udział rekordowa liczba zawodników- 220.

Od 2015 roku wprowadzono profesjonalny pomiar czasu, nawiązując współpracę z firmą Time2go z Białej Podlaskiej.

Impreza, która rozgrywana jest od 2000 roku, obejmuje obecnie- obok biegu głównego na dystansie 15 km- Małe Biegi Sapiehów na 800 i 200 metrów, a także Bieg Przedszkolaka (ok. 100 m) oraz nordic walking na dystansie 5 km pod nazwą Marsz nad Bugiem.

Bieg Sapiehów na stałe wpisał się w historię Kodnia, a także w jego współczesność, obok Sanktuarium Matki Bożej Kodeńskiej, przyczynia się do popularyzacji Kodnia i okolic w kraju i za granicą. Bieg przez samych uczestników zawodów nazwany został „piekielną kodeńską piętnastką”. W swojej dwudziestopięcioletniej historii dorobił się swojej legendy oraz wiernych tej legendzie uczestników, którzy zawsze w swoich kalendarzach biegowych uwzględniają kodeńską imprezę.

Bieg z historią w tle

Towarzystwo Przyjaciół Kodnia, główny organizator Biegu Sapiehów, od lat podejmuje inicjatywy mające na celu upamiętnianie ważnych wydarzeń z historii Polski oraz samego Kodnia. W ramach kolejnych edycji biegu wielokrotnie nawiązywano do istotnych rocznic historycznych:

W 2013 roku upamiętniono 150. rocznicę wybuchu powstania styczniowego oraz bitwę o Kodeń z nocy 22 na 23 stycznia. W 2018 roku podkreślono 100-lecie odzyskania przez Polskę niepodległości oraz odbudowę pomnika niepodległości, której inicjatorem było właśnie Towarzystwo. Wcześniej, w 2011 roku, przypomniano 500-lecie założenia miasta przez Jana Sapiehę. W 2019 roku zaakcentowano jubileusz 20-lecia istnienia stowarzyszenia, a w 2022 roku – 100-lecie założenia Ochotniczej Straży Pożarnej w Kodniu. Rok później upamiętniono 300-lecie koronacji Cudownego Obrazu Matki Bożej Kodeńskiej oraz 160. rocznicę zwycięskiej bitwy o Kodeń z czasów powstania styczniowego. W 2024 roku uczczono 550-lecie utworzenia Województwa Lubelskiego.

Wszystkie te rocznice znalazły odzwierciedlenie w medalach wręczanych uczestnikom, którzy ukończyli bieg. Medal stał się cenioną pamiątką, docenianą przez wielu zawodników.

W latach 2016–2019, czyli podczas XVII–XX edycji biegu, zwycięzcom w kategoriach open kobiet i mężczyzn wręczano nagrodę główną w postaci „Buławy Sapiehów”. Po przerwie spowodowanej pandemią w 2020 roku, w kolejnym roku odbyła się XXI edycja biegu, w której zwycięzcy otrzymali „Puchar Iwan”- symboliczny kielich nawiązujący do tradycji dworu sapieżyńskiego.

Hasłem przewodnim Biegu Sapiehów jest „Tradycja i obowiązek”. Przez ponad dwie dekady w jego organizację zaangażowanych było wielu lokalnych społeczników i wolontariuszy. Do grona osób szczególnie związanych z biegiem należą Dominik Nazaruk, Jacek Malarski, Agnieszka Nowacka, Wanda Kopczyńska, Iwona Hordyjewicz, Wiesław Witkowicz- członkowie Towarzystwa Przyjaciół Kodnia, a także Andrzej Kołpak, pochodzący z Kodnia, obecnie związany z Białą Podlaską. Znaczącym wsparciem okazali się również ich bliscy, członkowie rodzin oraz przyjaciele.

25 lat wysiłku, współpracy i dumy

Przez lata organizatorzy mierzyli się z wieloma wyzwaniami natury logistycznej i formalnej. Uzyskiwanie niezbędnych zezwoleń, koordynacja działań z instytucjami publicznymi, a także zapewnienie bezpieczeństwa uczestników- to tylko niektóre z aspektów, wymagających znacznego zaangażowania. Dzięki zdobytemu doświadczeniu oraz wsparciu wielu życzliwych osób i instytucji, udało się pokonać liczne przeszkody. Pomocy udzielali m.in. funkcjonariusze policji, straży pożarnej i granicznej, urzędnicy Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego, Starostwa Powiatowego w Białej Podlaskiej, pracownicy Urzędu Gminy Kodeń oraz zarządcy dróg.

Komitet Organizacyjny Biegu Sapiehów kieruje podziękowania do wszystkich instytucji i osób wspierających organizację jubileuszowej edycji wydarzenia. Szczególne wyrazy wdzięczności kierowane są do Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego, Starostwa Powiatowego w Białej Podlaskiej, lokalnych komend Policji, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Granicznej, zarządów dróg wojewódzkich i powiatowych oraz OSP gminy Kodeń. 

Zapisz się, zanim zabraknie miejsc!

Przypominamy, że zapisy do tegorocznej, jubileuszowej, 25. edycji Biegu Sapiehów, wciąż trwają. Wydarzenie odbędzie się 2 sierpnia 2025 r. o godz. 13:00 w Kodniu.

Program szczegółowy imprezy

1. 9:00 – otwarcie Biura Zawodów – przyjmowanie zgłoszeń i obsługa zawodników (budynek Zespołu Placówek Oświatowych w Kodniu, Kodeń, ul. 1 Maja 27, 21-509 Kodeń – wejście od ulicy Szkolnej).

2. 10:00 – historia Sanktuarium Maryjnego w Kodniu, dzieje kultu Matki Bożej Kodeńskiej (bazylika św. Anny w Kodniu – Rynek).

3. 10:30 – Msza Święta w intencji zawodników, sponsorów i organizatorów Biegu Sapiehów (bazylika św. Anny w Kodniu – Rynek).

4. 12:45 – zamknięcie Biura Zawodów.

5. 12:50 – powitanie zawodników na linii startu (Rynek)

6. 13:00 – Bieg na dystansie 15 km – impreza główna – start przed bazyliką św. Anny (Rynek) oraz nordic walking na dystansie 5 km.

7. 13:10 i 13:20 – Małe Biegi Sapiehów dla szkół podstawowych (800m) i przedszkolaków (ok. 200 m)- start Rynek.

8. 15:00 (ok. 15:30) – zakończenie imprezy – Dekoracja zwycięzców i wręczenie nagród (Meta – ul. Szkolna)